System opieki zdrowotnej w Polsce

Wygląd przypnij ukryj Ambulans podstawowego zespołu ratownictwa medycznego Ambulans specjalistycznego zespołu ratownictwa medycznego

System opieki zdrowotnej w Polsce – zespół osób i instytucji mający za zadanie zapewnić opiekę zdrowotną ludności. Polski system opieki zdrowotnej oparty jest na modelu ubezpieczeniowym.

Zgodnie z art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, każdy ma prawo do ochrony zdrowia. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa.

Podstawy prawne

Działanie systemu opieki zdrowotnej w Polsce reguluje szereg ustaw. Poniżej przedstawiono wybrane ustawy o charakterze ogólnym dotyczące całego systemu ochrony zdrowia lub najbardziej znaczących jej aspektów.

Nazwa ustawy Hiperłącze do aktu prawnego na stronie ISAP
Ustawa o działalności leczniczej Dz.U. z 2023 r. poz. 991
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Dz.U. z 2022 r. poz. 2561
Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Dz.U. z 2024 r. poz. 581
Ustawa o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz gminach uzdrowiskowych Dz.U. z 2023 r. poz. 151
Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty Dz.U. z 2022 r. poz. 1731
Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej Dz.U. z 2022 r. poz. 2702
Ustawa o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych Dz.U. z 2023 r. poz. 2187
Ustawa Prawo farmaceutyczne Dz.U. z 2021 r. poz. 1977
Ustawa Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo farmaceutyczne, ustawę o wyrobach medycznych oraz ustawę o Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych Dz.U. z 2001 r. nr 126, poz. 1382
Ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia Dz.U. z 2023 r. poz. 2465
Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym Dz.U. z 2021 r. poz. 2053
Ustawa o niektórych zawodach medycznych Dz.U. z 2023 r. poz. 1972
Ustawa o zawodzie felczera Dz.U. z 2022 r. poz. 1529
Dekret o wykonywaniu czynności techniczno-dentystycznych Dz.U. z 1947 r. nr 27, poz. 104

Struktura

Uczestników systemu (interesariuszy, ang. stakeholders) można podzielić na następujące kategorie:

Źródła finansowania

Ubezpieczenie zdrowotne w NFZ

Głównym źródłem finansowania systemu jest ubezpieczenie zdrowotne w NFZ. Obywatele obciążeni są obowiązkową składką ubezpieczeniową stanowiącą 9% dochodów osobistych (7,75% odliczane jest od podatku dochodowego, zaś 1,25% pokrywa ubezpieczony), która odprowadzana jest do instytucji ubezpieczenia zdrowotnego (NFZ).

Budżet państwa

Niektóre świadczenia wysokospecjalistyczne finansowane są bezpośrednio z budżetu Ministerstwa Zdrowia, a nie ze środków NFZ.

Od 1 stycznia 2007 r. z budżetu państwa finansowane jest również w całości przedszpitalne ratownictwo medyczne (pogotowie ratunkowe).

Ubezpieczenia indywidualne w komercyjnych instytucjach

Odpłatność za koszty leczenia pokrywa ubezpieczyciel. Kwoty refundacji ustalone są poprzez wartość dobrowolnego ubezpieczenia i mogą pokrywać 100% lub mniej rzeczywistych kosztów leczenia.

Kontraktowanie świadczeń zdrowotnych

Narodowy Fundusz Zdrowia cyklicznie organizuje konkurs ofert na udzielanie świadczeń zdrowotnych. Świadczeniodawcy, którzy zaoferowali w konkursie najkorzystniejsze warunki, zawierają z NFZ umowę o udzielanie świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych.

Udzielanie świadczeń zdrowotnych

Podstawą do uzyskania świadczeń zdrowotnych jest wpis w systemie e-WUŚ lub dokument potwierdzający ubezpieczenie zdrowotne, zgodny z art. 240 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, którym mogą być m.in.:

Podstawowym ogniwem systemu jest lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, którym najczęściej jest lekarz specjalista medycyny rodzinnej. Odpowiedzialny jest on za leczenie oraz prowadzenie profilaktyki zdrowotnej zapisanych do niego pacjentów. W przypadku, gdy choroba pacjenta wymaga leczenia specjalistycznego, lekarz POZ wydaje skierowanie do poradni specjalistycznej lub szpitala.

Rola jednostek samorządu terytorialnego

Jednostki samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) również mają duży udział w kształtowaniu systemu.

Jako organ założycielski SPZOZ, jednostka samorządu terytorialnego:

Pozostałe zadania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie opieki zdrowotnej:

Rola samorządów zawodów medycznych

Wpływ na system opieki zdrowotnej mają też powołane odpowiednimi ustawami samorządy zawodowe:

Resortowe systemy ochrony zdrowia

Cztery instytucje posiadają swoje branżowe (tzw. mundurowe) placówki opieki zdrowotnej. Są to:

Koordynacja w ramach Unii Europejskiej

Osoby objęte ubezpieczeniem zdrowotnym w NFZ mogą uzyskać przed wyjazdem niezarobkowym do innego kraju członkowskiego UE Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego. Uprawnia ona do uzyskania w nagłych wypadkach świadczeń zdrowotnych w zakresie i na zasadach, na jakich przysługują one obywatelom danego kraju członkowskiego. Karta ta nie uprawnia jednak do leczenia, jeśli celem wyjazdu jest uzyskanie świadczeń medycznych.

Osoby, które wyjechały do innego kraju UE w celach zarobkowych, z chwilą podjęcia tam pracy przestają być objęte ubezpieczeniem zdrowotnym w NFZ i muszą zostać objęte systemem ubezpieczeniowym danego kraju.

Problemy polskiego systemu opieki zdrowotnej

System opieki zdrowotnej w Polsce od wielu lat przeżywa poważne trudności wywołane głównie jednymi z najniższych w Unii Europejskiej wydatkami publicznymi – w 2017 4. miejsce od końca z 4,7% PKB przy średniej unijnej 7%, dane Eurostatu, i 7% PKB zalecanymi przez WHO w celu zapewnienia bezpieczeństwa pacjentom. W rankingu Europejskiego Konsumenckiego Indeksu Zdrowia Polska klasyfikuje się na 27. pozycji z 33. Problemy te przejawiają się:

Wśród przyczyn generujących problemy najważniejszymi są:

Przykładami szpitali publicznych, które dokonały skutecznej restrukturyzacji i oddłużenia, są: Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Białej Podlaskiej, Pleszewskie Centrum Medyczne w Pleszewie, szpitale w Rawiczu, Szubinie oraz Tucholi.

Reformy systemu opieki zdrowotnej po 1989 roku

Sytuacja w momencie zmiany ustroju

Na początku roku 1989 system opieki zdrowotnej zorganizowany był zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 1982 roku, a podstawą rozporządzenia była ustawa z roku 1948 (ostatnia nowelizacja w roku 1955). Opieka była zorganizowana zgodnie z modelem siemaszkowskim czyli:

Problemy: system był niewydajny, a stan zdrowia społeczeństwa się pogarszał. Przyczyn tego upatrywano m.in. w:

Reforma z roku 1991 – usamodzielnienie szpitali

W 1991 roku w życie weszła ustawa o zakładach opieki zdrowotnej (ZOZ), która wprowadzała m.in. następujące zmiany:

Zasadniczym problemem powyższych rozwiązań był brak kontroli nad finansami ZOZ-ów co powodowało zadłużanie, a w konsekwencji kolejne próby naprawy i oddłużania ZOZ-ów.

Reforma z roku 1999 – wprowadzenie kas chorych

Wchodząca w życie w roku 1999, w ramach programu czterech reform, ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym wprowadziła m.in. następujące zmiany:

Powyższe rozwiązania generowały następujące problemy:

Reforma z roku 2003 – wprowadzenie NFZ

Główne zmiany wprowadzone ustawą o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ:

Reforma z roku 2017 – tzw. sieć szpitali

Rząd Beaty Szydło zapowiedział reformę systemu ochrony zdrowia. Jej elementem jest wprowadzenie tzw. sieci szpitali. Zmiany ustawowe w tym zakresie uchwalono w marcu 2017. Spośród 912 podmiotów dysponujących kontraktem na leczenie szpitalne w chwili utworzenia sieci, do tejże sieci zakwalifikowano 593 dysponujących 145 tys. łóżek. Do sieci nie włączono 319 podmiotów, dysponujących niespełna 8 tys. łóżek, w większości jedno- lub kilkułóżkowych placówek trybu jednodniowego.

Przypisy

  1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej , www.sejm.gov.pl  .
  2. l, eWUŚ - czy mam prawo do świadczeń? , Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – finansujemy zdrowie Polaków   (pol.).
  3. Dowód ubezpieczenia - potwierdzenie prawa do świadczeń - NFZ ŁÓDŹ , www.nfz-lodz.pl  .
  4. Adriana Rozwadowska: Na obronność powyżej unijnej średniej, na ochronę środowiska – poniżej. Ile wydaje Polska?. Wyborcza.pl, marzec 2019. .
  5. Euro Health Consumer Index 2012. Health Consumer Powerhouse, 2012.
  6. Łapówka najlepsza polisą na zdrowie. Gazeta Prawna, 2012.
  7. Europejski Konsumencki Indeks Zdrowia. Zdrowie Polaków, 2012.
  8. Zdrowie w kolejce. Rzeczpospolita, 2013.
  9. Równo 5 lat trzeba czekać na wizytę w Poradni Leczenia Osteoporozy w Grodzisku Mazowieckim. Na zoperowanie zaćmy w Olsztynie można liczyć najwcześniej za 3 lata. Z kolei na pierwszą wizytę u endokrynologa we Wrocławiu – na przełomie 2016 i 17 roku., za: Gigantyczne kolejki po zdrowie. Sprawdź, ile trzeba czekać na wizytę u specjalisty. RMF24, 2013.
  10. Na planową hospitalizację, np. na oddziale leczenia uzależnień, trzeba w skrajnych wypadkach czekać nawet blisko dwa lata (659 dni w Szpitalu Specjalistycznym im. J. Babińskiego w Krakowie), a na oddziale psychiatrii sądowej – od 15 (Szpital Psychiatryczny w Toszku) do aż 726 dni (w Szpitalu Neuropsychiatrycznym w Lublinie). za: NIK o szpitalach psychiatrycznych. NIK, 2012.
  11. Rehabilitacja to walka nie tylko o zdrowie, ale i życie. Dziennik Polski, 2010.
  12. a b Tomasz Kurowski: W kolejce do lekarza. Metro, 2011-04-12. . .
  13. a b OECD ocenia polską opiekę zdrowotną: duże kolejki i mało prywatnych polis , Wyborcza.biz, 29 marca 2012  .
  14. Czy kolejki do lekarzy skróciły się za rządów PiS?. SwiatPrzychodni.pl, 2023. .
  15. Polska służba zdrowia gorsza niż w Albanii. Newsweek, 2015. . .
  16. NIK o dostępności usług medycznych. Najwyższa Izba Kontroli, 2010.
  17. Lekarz brał łapówki za „przyspieszenie” kolejki na zabieg. Wirtualna Polska, 2010.
  18. Łapówkarski cennik służby zdrowia. Wirtualna Polska, 2013.
  19. RóżaR. Romaniec RóżaR., Śmiertelność po operacjach: najgorzej w Polsce, na Łotwie i Słowacji , Gazeta.pl, 21 września 2012  .
  20. Ukrywane zakażenia. Gazeta.pl, 2014.
  21. „Nasz Dziennik”, 21.01.2009 r., s. 5.
  22. Metro”, 12.02.2009 r., s. 4.
  23. Szpitale trwonią miliardy. Rzeczpospolita, 2008.
  24. a b Judyta Watoła: Piąta fala koronawirusa. Po katastrofie w szpitalach będzie katastrofa w poradniach. Wyborcza.pl, styczeń 2022. .
  25. Korupcja w ochronie zdrowia – gdzie i dlaczego powstaje, jak jej zapobiec. Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy.
  26. Od bałaganu do przekupstwa. Rzeczpospolita, 2012.
  27. BrigitteB. Slot BrigitteB. i inni, Study on Corruption in the Healthcare Sector , Komisja Europejska, październik 2013, s. 284–287   (ang.).i inni
  28. NFZ nie zapłaci za fasolkę. Dziennik Polski, 2011.
  29. Andrzej Kaczmarczyk: Taniec z pacjentami. Dziennik Polski, 2010.
  30. Zobowiązania SPZOZ-ów pod lupą resortu: długi większe niż kiedykolwiek. Rynek Zdrowia, 2011.
  31. Paweł Reszka, Michał Majewski: Tajemnica ósmego ustępu. Rzeczpospolita, 2011.
  32. Centralny Wykaz Ubezpieczonych – Kto ma prawo do ubezpieczenia zdrowotnego?. Security Standard, 2011. . .
  33. Za późno na ratunek. Taniej amputować niż leczyć kończynę. Gazeta.pl, 2013.
  34. W Polsce dramatycznie brakuje lekarzy. Wirtualna Polska, 2012. . .
  35. Uwagi do projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie limitu przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny. Ministerstwo Zdrowia.
  36. Health at a Glance: Europe 2012: Medical doctors. OECD.
  37. a b Szpitale rozcinane po kawałku. Kto jest odpowiedzialny za złą sytuację polskich lecznic?. Gazeta Prawna, 2012.
  38. Przedsionek piekła. Dziennik Polski, 2010.
  39. Patrycja Redo: Bolesny prestiż. TVN24, 2012.
  40. NIK o planie finansowym NFZ w roku 2012. NIK, 2013.
  41. Lekarze oszukują NFZ. NFZ oszukuje lekarzy. My stoimy w kolejce. Gazeta Wyborcza, 2014.
  42. „Oddzielnie kontraktowany jest zespół leczenia środowiskowego, porady ambulatoryjne i oddział szpitalny. Oddziałom płaci się za tzw. osobodzień. Jeśli mamy taki system finansowania, to nie opłaca się skracać pobytu chorego w szpitalu.”, za: ElżbietaE. Cichocka ElżbietaE., Szpital psychiatryczny: jeden lekarz dyżurny na 300 pacjentów , Wyborcza.pl, 27 maja 2014  .
  43. Dorota Stec-Fus: Idą wybory. Leczmy się!. „Dziennik Polski”, 2010.
  44. Mam umrzeć w kolejce do kardiologa?. Gazeta.pl, 2010.
  45. Dwa miesiące oczekiwania na leczenie raka mózgu. Gazeta Prawna, 2010.
  46. Krzysztof Jeżowski: Celem spółek nie jest maksymalizacja zysku. Medical Net. . .
  47. NIK o zakupie sprzętu medycznego ze środków UE. NIK, 2013.
  48. Ochrona zdrowia w Polsce 2020. Instytut Mikro Makro, 2012.
  49. RUM: wersja 6.13.125. Computerworld, 2010.
  50. W Europie do leków najwięcej dopłacają Polacy Wprost za Dziennikiem Polskim.
  51. Przerost zatrudnienia i kosztów w polskich szpitalach. Rynek Zdrowia, 2012.
  52. a b Janusz Atłachowicz: Szpitale nie muszą śmierdzieć. Forsal.pl.
  53. BrigitteB. Slot BrigitteB. i inni, Study on Corruption in the Healthcare Sector , Komisja Europejska, październik 2013, s. 286–287   (ang.).i inni
  54. Koniec eldorado w Szpitalu Miejskim. Plan naprawczy się podoba. 2012.
  55. Szpital bez pieniędzy i bez pielęgniarek. Gazeta.pl, 2012.
  56. Gospodarcza patologia, czyli jak działają polskie szpitale. Forsal, 2012.
  57. Centrum jest źle zarządzane. Musi się dostosować , Gazeta.pl, 10 września 2012  .
  58. NIK o szpitalach-instytutach badawczych. NIK, 2012.
  59. Do kwoty wykazywanych zobowiązań należy dołożyć kwotę około 35 mln zobowiązań nieujawnionych, a wynikających z braku księgowania odsetek placówka podpisywała niekorzystne dla siebie umowy spłaty długów z wierzycielami wtórnymi W Instytucie zatrudnionych jest aż 131 sekretarek. Diagnostykę laboratoryjną wykonuje dla Instytucie (i w jego budynku) firma zewnętrzna ALAB Laboratoria. Z raportu wynika, że jej usługi są kilkukrotnie wyższe niż w innych takich laboratoriach. Pomimo że IPCZD posiada w Zakładzie Radiologii Pracownię USG, badania usg wykonywane są przez dwie prywatne spółki. Na 35 łóżek zatrudnionych jest 41 lekarzy, 52 pielęgniarki i 14 osób personelu pomocniczego. Co minister zdrowia zastał w warszawskim Centrum Zdrowia Dziecka. Rzeczpospolita, 2013.
  60. NIK o mechanizmach korupcjogennych w szpitalach klinicznych. NIK, 2010.
  61. NIK o mechanizmach korupcyjnych w systemie ZOL. NIK, 2010.
  62. Narodowy Fundusz Zdzierców. Wprost, 2005.
  63. Polak najbardziej chorowity. Wyborcza.pl, 2011.
  64. 21 lekarzy oskarżonych o korupcję i pomoc w wyłudzaniu rent. 2012.
  65. 529 zarzutów w sprawie wręczania łapówek. 2012.
  66. CBA: zatrzymane 64 osoby; podejrzenie działania na szkodę ZUS , Gazeta.pl, 14 listopada 2011  .
  67. Policjanci na chorobowym nadal będą dostawać 100 proc. pensji. Wyborcza.biz, 2012.
  68. Oto szpital bez długów. Rzeczpospolita, 2012-11-08.
  69. Na sukces trzeba pracować wiele lat. Rzeczpospolita, 2012-11-08.
  70. AnnaA. Twardowska AnnaA., Jak PiS i PO sprywatyzowały szpitale w kujawsko-pomorskim , Wyborcza.pl, 16 października 2007  .
  71. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 19 maja 1982 r. w sprawie organizacji i zadań zakładów opieki zdrowotnej. , isap.sejm.gov.pl  .
  72. Ustawa z dnia 28 października 1948 r. o zakładach społecznych służby zdrowia i planowej gospodarce w służbie zdrowia. , isap.sejm.gov.pl  .
  73. a b MichałM. Musielak MichałM., Poznański Ośrodek Reumatologiczny w kontekście zmian zachodzących w ochronie zdrowia w latach 1952 – 2005  .
  74. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich. , isap.sejm.gov.pl  .
  75. UrszulaU. Kozłowska UrszulaU., W poszukiwaniu modelu ochrony zdrowia w powojennej Polsce – od państwowej służby zdrowia do publicznej opieki zdrowotnej (1945 – 2009), „Przegląd Zachodniopomorski”, 2018, s. 137–154, DOI10.18276/pz.2018.3-07, ISSN 0552-4245   (pol.).
  76. Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej. , isap.sejm.gov.pl  .
  77. WaldemarW. Wierzba WaldemarW., Działania reformujące ochronę zdrowia w Polsce w latach 1989-2016, „Świat lekarza” .
  78. Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. , isap.sejm.gov.pl  .
  79. ZygmuntZ. Nowak ZygmuntZ., Ewolucja systemu ochrony zdrowia w Polsce, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” .
  80. Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia , isap.sejm.gov.pl  .
  81. Sieć szpitali zatwierdzona przez Senat. Mimo wielu głosów krytyki. money.pl, 30 marca 2017. .
  82. MałgorzataM. Solecka MałgorzataM., Co wiemy o sieci? , 29 czerwca 2017  .

Linki zewnętrzne

Informacja NIK o wynikach kontroli:

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

Polskatematy i zagadnienia
Historia
Geografia
Prawo i ustrój polityczny
Demografia,
bezpieczeństwo
i życie społeczne
Kultura
Gospodarka
System opieki zdrowotnej w Europie
Państwa Europy
Terytoria zależne

Europa