W tym artykule zajmiemy się tematem Rada gminy, który zyskał duże znaczenie w różnych obszarach. Rada gminy to temat, który wzbudził zainteresowanie specjalistów i ogółu społeczeństwa, wywołując debatę i dyskusję na temat jego implikacji i konsekwencji. Na przestrzeni lat Rada gminy ewoluował i nabył nowe aspekty, które wymagają dogłębnej analizy. Dlatego niezwykle ważne jest dokładne zrozumienie wszystkich aspektów związanych z Rada gminy, a w tym artykule zagłębimy się w jego znaczenie, wpływ na społeczeństwo i możliwe alternatywy, aby skutecznie sobie z tym poradzić.
Rada gminy (w gminach miejskich: rada miasta; w gminach miejsko-wiejskich: rada miejska) – organ stanowiący i kontrolny gminy. W Polsce do właściwości rady gminy należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy[a], o ile ustawy nie stanowią inaczej (domniemanie kompetencji rady).
W gminach mających do 20 000 mieszkańców rada gminy jest wybierana w jednomandatowych okręgach wyborczych, a w pozostałych (w tym miastach na prawach powiatu) stosuje się ordynację proporcjonalną.
Kadencja rady gminy trwa 5 lat, licząc od dnia wyboru[1] (w latach 1990–2017 trwała 4 lata).
Na czele rady stoi przewodniczący oraz, w liczbie od 1 do 3, wiceprzewodniczący. Istnieje możliwość odwołania rady gminy przez wyborców.
Rozpatrywaniem skarg dotyczących zadań lub działalności danej rady gminy zajmuje się wojewoda[2].
Do właściwości rady gminy należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Rada gminy ze swojego grona może powoływać stałe i doraźne komisje do określonych zadań, ustalając przedmiot działania oraz skład osobowy.
Do wyłącznej właściwości rady gminy należy[3]:
W miastach na prawach powiatu rada miasta pełni ponadto funkcje rady powiatu[4]. Należy zauważyć, że komisja bezpieczeństwa i porządku nie jest jej komisją.
Rada gminy wybiera wójta bezwzględną większością głosów w obecności przynajmniej połowy radnych, jeżeli w wyborach zgłoszono jednego kandydata i ten nie zdobył więcej niż połowy głosów albo jeśli nie zgłoszono kandydatów na ten urząd[5].
W skład rady wchodzą radni w liczbie:
oraz po trzech na każde dalsze rozpoczęte 100 000 mieszkańców, nie więcej jednak niż czterdziestu pięciu radnych[6]. Wyjątkowo w Warszawie radnych jest 60.
Ustawa mówi, że jeżeli siedziba rady gminy znajduje się w mieście położonym na terytorium tej gminy, rada nosi nazwę rady miejskiej[7] – przykłady: Rada Miejska w Łodzi, Rada Miejska w Kłodzku.
W obowiązującej do końca 2010 Instrukcji kancelaryjnej dla organów gmin i związków międzygminnych[8] Prezes Rady Ministrów przyjął, że w odniesieniu do gmin wiejskich używany będzie zwrot rada gminy, w gminach miejsko-wiejskich rada miejska (z użyciem „w”), a w gminach miejskich rada miasta – przykłady: Rada Gminy Kłodzko, Rada Miejska w Krotoszynie, Rada Miasta Krakowa.
Zgodnie z ustawą z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym dopuszcza się odwołanie organu stanowiącego gminy na wniosek co najmniej 10% uprawnionych mieszkańców gminy w drodze referendum lokalnego[9].
Aby referendum w sprawie odwołania rady gminy było ważne, musi w nim wziąć udział nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze rady gminy[10].
Możliwe jest odwołanie rady gminy przez Sejm, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, jeżeli rada dopuści się powtarzającego się naruszenia Konstytucji lub ustaw. W przypadku rozwiązania rady gminy, Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw administracji publicznej wyznacza osobę, która będzie pełniła jej funkcję do czasu jej ponownego wyboru[11].
Status rady gminy reguluje ustawa z dnia 8 marca 1990 o samorządzie gminnym.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości rady gminne utworzono (inicjalnie na terenie byłego Królestwa Polskiego) 13 grudnia 1918[12], natomiast dekret o samorządzie miejskim, wchodzący w życie 22 lutego 1919, określił działania gmin miejskich[13].