Prywatyzacja

Wygląd przypnij ukryj

Prywatyzacja – proces przekazywania majątku państwowego podmiotom prywatnym. Prywatyzacja może się odbywać poprzez sprzedaż lub transfer majątku państwowego. Pierwszą w historii masową prywatyzację państwowego majątku przeprowadzono w latach 1933–1937 w nazistowskich Niemczech.

Przeciwieństwem prywatyzacji jest nacjonalizacja.

Rodzaje prywatyzacji

Istnieje podstawowy podział na prywatyzację pośrednią i bezpośrednią.

Motywy prywatyzacji

Emanuel S. Savas wyróżnia cztery główne motywy, którymi kierują się władze decydując się na rozpoczęcie procesu prywatyzacji wobec przedsiębiorstwa:

Motyw Cel Uzasadnienie
Pragmatyczny Skuteczniejsze rządzenie, poprawa jakości rządzenia Dzięki rozsądnie prowadzonej polityce prywatyzacyjnej rząd zwiększa efektywność świadczeń społecznych. Rząd szuka poprawy efektywności, a jednocześnie nie może podnieść obowiązkowych świadczeń na rzecz państwa oraz nie może lub nie opłaca mu się zaciągać kredytów, wówczas decyduje się na prywatyzację, która wygeneruje środki finansowe z tytułu sprzedaży mienia państwowego oraz w przyszłości uwolni od bezcelowego dofinansowywania państwowych przedsiębiorstw.
Ideologiczny skuteczniejsze rządzenie, poprawa jakości rządzenia Pozycja rządu jest bardzo silna i obejmuje on swoimi wpływami zbyt wiele dziedzin gospodarki. Mając tak wielką ingerencję w działalność ludzi stanowi on zagrożenie dla społeczeństwa. Należy ukrócić zainteresowanie polityków obojętnych na sprawy przedsiębiorstw, a jedynie dbających o swoje posady.
Ekonomiczny więcej biznesu Rząd zamierza otrzymać większe korzyści poprzez obciążenie sfery prywatnej wydatkami ponoszonymi przez państwo. Przekazanie części obowiązków, jakie dotychczas spoczywało na państwie (np. w zakresie oczyszczalni ścieków, energetyki, czy zachowania czystości) przekazane są w ręce prywatnych przedsiębiorstw, którym zdecydowanie bardziej zależy na optymalizacji wyników ekonomicznych.
Populistyczny lepsze społeczeństwo Demokratyczne społeczeństwo powinno posiadać szeroki zakres możliwości prowadzenia działalności gospodarczej (np. dlaczego osoba fizyczna nie może produkować energii?) oraz nabywania dóbr, od prywatnych przedsiębiorców (prywatyzacja całych sektorów gospodarki).

Argumenty na rzecz prywatyzacji

Zdaniem Savasa do najważniejszych korzyści z prywatyzacji dla gospodarki zaliczyć można:

Argumenty przeciwko prywatyzacji

Prywatyzacja w Polsce

Po Okrągłym Stole i wyborach w 1989 roku, Polska weszła w okres transformacji wolnorynkowej. Aby sprostać światowej konkurencji kolejne rządy (13 lipca 1990 roku utworzono Ministerstwo Przekształceń Własnościowych na mocy ustawy o utworzeniu urzędu Ministra Przekształceń Własnościowych, którego kompetencje później przejęło Ministerstwo Skarbu Państwa, utworzone 1 października 1996) rozpoczęły akcję prywatyzacji. Przyjęła ona trzy formy:

1 sierpnia 1990 roku weszła w życie ustawa z 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, którą 8 stycznia 1997 roku zastąpiła ustawa z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.

Największe prywatyzacje miały miejsce w latach 90. XX wieku. W niektórych latach sprzedawano mienie wartości większej niż 10 mld złotych.

Prywatyzacja w Polsce wiązała się często ze sprzedażą mienia zagranicznym właścicielom. Największe polskie przedsiębiorstwa, jak monopolistyczny operator telekomunikacyjny, czy wiele banków trafiło w ręce kapitału zagranicznego. Dzięki restrukturyzacji nowe prywatne przedsiębiorstwa przetrwały na rynku, ale kosztem wzrostu bezrobocia. Sprywatyzowane sektory gospodarki zaczęły osiągać zyski i wpłacać do budżetu podatki.

Prywatyzacja następowała czasami nie z przesłanek mających na celu rozwój przedsiębiorstw, lecz dlatego, że rząd potrzebował pochodzących z niej pieniędzy do zmniejszenia deficytu budżetowego.

W Polsce największe kontrowersje wokół prywatyzacji dotyczyły korupcji. Na początku lat 90. byli członkowie PZPR utworzyli szereg spółek, które dzięki zręcznym manipulacjom przejmowały po zaniżonych cenach państwowe mienie. Proces ten nazwano „uwłaszczeniem nomenklatury”. Utarło się powiedzenie, że „pierwszy milion trzeba ukraść”, aby założyć własny biznes. Podczas wielkich prywatyzacji politycy czasami żądali od inwestorów „prowizji”. Pewien procent wartości przedsiębiorstw trafiał na konta zaprzyjaźnionych biznesmenów, którzy potem wspierali niektóre partie polityczne. Największa prywatyzacja, której dotyczyły tego typu zarzuty, to sprzedaż PZU. Do wyjaśnienia kulisów tej transakcji Sejm powołał komisję śledczą.

Prywatyzacja w polskim prawie

W rozumieniu ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji prywatyzacja polega na:

Prywatyzacją jest również obejmowanie akcji/udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, powstałych w wyniku komercjalizacji, przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub inne niż państwowe osoby prawne w rozumieniu ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa.

W Polsce za przeprowadzanie procesów prywatyzacyjnych odpowiedzialne było w pierwszym rzędzie Ministerstwo Skarbu Państwa. Z dniem 31 marca 2017 roku Ministerstwo Skarbu Państwa uległo likwidacji, a jego obowiązki przejęła Kancelaria Premiera. Proces likwidacyjny ministerstwa został rozpoczęty we wrześniu 2016, po odwołaniu ze stanowiska ministra Dawida Jackiewicza. Do końca roku ministerstwem kierował członek Rady Ministrów Henryk Kowalczyk. MSP zakończyło działalność 31 grudnia 2016. Nazajutrz, 1 stycznia 2017 ministerstwo postawiono w stan likwidacji (pod oficjalnym szyldem Ministerstwo Skarbu Państwa w likwidacji). Weszły też w życie w tym samym dniu rozpoczynające proces likwidacyjny ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym i ustawy – przepisów wprowadzających ustawę.

Zobacz też

Przypisy

  1. Šmid Šmid: Leksykon przedsiębiorcy. Warszawa: Wydawnictwo „Poltext”, 2010, s. 183. ISBN 978-83-7561-079-6.
  2. GermàG. Bel GermàG., Against the mainstream: Nazi privatization in 1930s Germany1, „The Economic History Review”, 63 (1), 2010, s. 34–55, DOI10.1111/j.1468-0289.2009.00473.x, ISSN 1468-0289   (ang.).
  3. IreneuszI. Dąbrowski IreneuszI., ZbigniewZ. Staniek ZbigniewZ., Property Rights in the Process of Privatization of the Polish Energy Sector, „Research Papers of Wrocław University of Economics”, 402, 2015, s. 70–83 .
  4. Adam Smith: Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów. 1776.
  5. Balcerowicza plan, Encyklopedia PWN  .
  6. Dz.U. z 1990 r. nr 51, poz. 299
  7. a b Dz.U. z 1996 r. nr 60, poz. 558
  8. Dz.U. z 1990 r. nr 51, poz. 298
  9. Dz.U. z 1996 r. nr 118, poz. 561
  10. Tomasz Sąsiada: Ministerstwo Skarbu Państwa przestaje istnieć. .
  11. Gazeta Prawna: Kowalczyk: Kończy się proces likwidacji Ministerstwa Skarbu Państwa. .
  12. Tomasz Sąsiada: Likwidacja Ministerstwa Skarbu Państwa. Ministrowie będą zarządzać 432 spółkami. .
  13. Dz.U. z 2024 r. poz. 125
  14. Dz.U. z 2016 r. poz. 2260

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kontrola autorytatywna (kluczowe zdarzenie):Encyklopedia internetowa: