Narodowy Bank Polski

Wygląd przypnij ukryj Narodowy Bank Polski
Ilustracja
Ilustracja
Główne wejście do centrali NBP w Warszawie
Data założenia

1945

Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Siedziba

Warszawa

Adres

ul. Świętokrzyska 11/21
00-919 Warszawa

Prezes

Adam Glapiński

Rodzaj banku

bank centralny

Strona internetowa
Tablica informacyjna z genezą NBP przy wejściu do gmachu centrali Banku przy Świętokrzyskiej 11/21 w Warszawie Gmach centrali i oddziału NBP w Warszawie Główny dziedziniec gmachu centrali NBP w Warszawie Gmach oddziału NBP w Krakowie (1925) Gmach oddziału NBP we Wrocławiu Gmach oddziału NBP w Łodzi Gmach oddziału NBP w Gdańsku (1906) Gmach oddziału NBP w Bydgoszczy (1864)

Narodowy Bank Polski (NBP) – polski bank centralny z siedzibą główną w Warszawie. NBP jest bankiem centralnym Rzeczypospolitej Polskiej. Wypełnia zadania określone w Konstytucji RP, ustawie o Narodowym Banku Polskim i ustawie Prawo bankowe. Wymienione akty prawne gwarantują niezależność NBP od innych organów państwa. NBP pełni trzy podstawowe funkcje: banku emisyjnego, banku banków oraz centralnego banku państwa.

NBP przysługuje wyłączne prawo emitowania pieniądza i znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawowym zadaniem NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen. Do głównych obszarów działalności NBP należą:

Historia

Narodowy Bank Polski został utworzony 15 stycznia 1945 dekretem Krajowej Rady Narodowej, zastępując Bank Polski Spółkę Akcyjną. Początkowo funkcjonował jako bank państwowy pod nadzorem ministra skarbu. Do końca lat 80. zajmował się działalnością ogólnobankową: był monopolistą nie tylko w dziedzinie emisji pieniądza, ale także udzielania kredytu i gromadzenia oszczędności. W czasie przemian ustrojowych wydzielone zostały z niego banki regionalne i komercyjne, a sam NBP zajął się emisją pieniądza i polityką pieniężną państwa (funkcja monetarna).

Banki wydzielone z NBP:

1 stycznia 1995 NBP przeprowadził denominację złotego.

Organizacja

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 oraz ustawa o Narodowym Banku Polskim zapewniają NBP mocną pozycję w systemie instytucji publicznych. Ustawowymi organami NBP są: Prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarząd NBP.

W 2020 przeciętne zatrudnienie w NBP w przeliczeniu na pełnozatrudnionych wynosiło 3355 osób.

Struktura organizacyjna

Prezes NBP

Prezes NBP jest powoływany na 6-letnią kadencję przez Sejm na wniosek Prezydenta RP.

Prezes NBP przewodniczy Radzie Polityki Pieniężnej oraz Zarządowi NBP. Prezes NBP może uczestniczyć w posiedzeniach Sejmu. Jest on obowiązany do przedstawienia informacji i udzielenia wyjaśnień dotyczących polityki pieniężnej i działalności NBP przed Sejmem i Senatem oraz ich komisjami. Prezes NBP w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedstawia Sejmowi roczne sprawozdanie z działalności NBP. W imieniu Rady Polityki Pieniężnej przedstawia tym organom kwartalne informacje o bilansie płatniczym oraz roczne zestawienie międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. Prezes NBP przy wydawaniu zarządzeń podlegających ogłoszeniu oraz decyzji administracyjnych ma prawo używania pieczęci z godłem państwowym. Ponosi odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu.

Ta sama osoba nie może być prezesem NBP dłużej niż przez dwie kolejne kadencje. Prezes NBP w swej działalności jest apolityczny, czyli nie może należeć do żadnej partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z godnością jego urzędu.

Lista Prezesów NBP
Adam Glapiński I kadencja: 21 czerwca 2016 – 21 czerwca 2022;

II kadencja: od 22 czerwca 2022

Marek Belka kadencja: 11 czerwca 2010 – 11 czerwca 2016;

p.o. prezesa: 12 czerwca – 20 czerwca 2016

Piotr Wiesiołek p.o. prezesa: 10 kwietnia 2010 – 11 czerwca 2010
Sławomir Skrzypek 10 stycznia 2007 – †10 kwietnia 2010
Leszek Balcerowicz 10 stycznia 2001 – 10 stycznia 2007
Hanna Gronkiewicz-Waltz I kadencja: 5 marca 1992 – 19 lutego 1998;

II kadencja: 19 lutego 1998 – 31 grudnia 2000 (rezygnacja)

Andrzej Topiński p.o. prezesa: 10 sierpnia 1991 – 4 marca 1992
Grzegorz Wójtowicz 25 stycznia 1991 – 31 sierpnia 1991 (odwołany przez Sejm)
Władysław Baka 12 września 1989 – 24 stycznia 1991
Zdzisław Pakuła 13 lipca 1988 – 11 września 1989
Władysław Baka 13 listopada 1985 – 13 lipca 1988
Zdzisław Pakuła kierujący NBP: 12 kwietnia 1985 – 12 listopada 1985
Stanisław Majewski 1 stycznia 1981 – †29 lipca 1985
Witold Bień 2 kwietnia 1973 – 31 grudnia 1980
Leonard Siemiątkowski 17 września 1968 – 29 grudnia 1972
Stanisław Majewski 20 stycznia 1965 – 17 września 1968
Adam Żebrowski 3 czerwca 1961 – 20 stycznia 1965
Edward Drożniak 28 grudnia 1956 – 3 czerwca 1961
Witold Trąmpczyński 27 września 1950 – 18 grudnia 1956
Edward Drożniak 1 lutego 1945 – 17 marca 1949

Rada Polityki Pieniężnej

RPP IV kadencji

Zadaniem Rady Polityki Pieniężnej (RPP) jest coroczne ustalanie założeń i realizacja polityki pieniężnej państwa. Rada ustala wysokość podstawowych stóp procentowych, określa zasady operacji otwartego rynku oraz ustala zasady i tryb naliczania i utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Zatwierdza plan finansowy banku centralnego oraz sprawozdanie z działalności NBP.

Zarząd NBP

Zarząd kieruje działalnością NBP. W jego skład wchodzi prezes oraz 6–8 członków, w tym 2 wiceprezesów. Członków powołuje i odwołuje prezydent na wniosek prezesa NBP. Do kompetencji zarządu należą:

Obecny skład Zarządu NBP

Nadzór bankowy

Od 1 stycznia 2008 funkcje nadzorcze nad polskim sektorem bankowym sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego, w której skład wchodzi przedstawiciel NBP.

Komitet Inwestycyjny Rezerw Dewizowych

Szczególną rolę przypisano wewnętrznemu organowi banku – Komitetowi Inwestycyjnemu Rezerw Dewizowych.

Działalność

Funkcje podstawowe

Narodowy Bank Polski, jak większość banków centralnych w gospodarkach rynkowych, pełni trzy podstawowe funkcje:

Bank emisyjny – NBP ma wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych będących prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Narodowy Bank Polski określa wielkość ich emisji oraz moment wprowadzenia do obiegu, za którego płynność odpowiada. Ponadto organizuje obieg pieniężny i reguluje ilość pieniądza w obiegu.

Bank banków – NBP pełni w stosunku do banków funkcje regulacyjne, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa depozytów zgromadzonych w bankach oraz stabilności sektora bankowego.

NBP działa na rzecz stabilności krajowego systemu finansowego oraz kształtowania warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego. W ramach tych działań NBP analizuje i ocenia zagrożenia dla stabilności systemu finansowego, monitoruje jego rozwój oraz współpracuje z innymi instytucjami państwowymi tworzącymi wspólnie tzw. sieć bezpieczeństwa finansowego. Prezes NBP jest jednym z czterech (obok Ministra Finansów, Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego i Prezesa Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego) członków Komitetu Stabilności Finansowej.

Centralny bank państwa – NBP prowadzi obsługę bankową budżetu państwa, prowadzi rachunki bankowe rządu i centralnych instytucji państwowych, państwowych funduszy celowych i państwowych jednostek budżetowych oraz realizuje ich zlecenia płatnicze.

NBP zarządza także polskimi rezerwami złota. W 2019 r. Zarząd NBP podjął decyzję o zwiększeniu zasobu złota o 100 ton (do 228,6 ton) i przeniesieniu 100 ton tego kruszcu z Banku Anglii do skarbców NBP na terytorium Polski.

Pozostała działalność

Zgodnie z art. 70 ustawy o Narodowym Banku Polskim, Prezes NBP w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedstawia Sejmowi roczne sprawozdanie z działalności Banku. Sprawozdanie jest publikowane w postaci druku sejmowego.

Niezależność NBP

Narodowy Bank Polski jako bank centralny powinien być niezależny od wpływów politycznych. Stanowisko to podziela również Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając w wyroku z 28 czerwca 2000 r. wydanym w pełnym składzie (sygn. akt K 25/99, OTK ZU 2000, nr 5, poz. 141):

specyficzna pozycja ustrojowa NBP jako centralnego banku państwa polega z jednej strony na niezależności wobec organów państwowych, z drugiej zaś na „apolityczności” tego banku.

W odróżnieniu od swojego poprzednika, Banku Polskiego S.A., oraz niektórych innych banków centralnych jak Fed, NBP nie znajduje się w żadnym stopniu w prywatnych rękach ani nie ma prywatnych udziałowców.

Nagrody i wyróżnienia

Narodowy Bank Polski został wielokrotnie wyróżniony za swoją działalność. Otrzymał m.in.:

Przypisy

  1. Narodowy Bank Polski – Internetowy Serwis Informacyjny. www.nbp.pl. .
  2. Dekret z dnia 15 stycznia 1945 r. o Narodowym Banku Polskim. (Dz.U. z 1945 r. nr 4, poz. 14).
  3. prof. Tomasz Zieliński: Geneza współczesnego sektora bankowego w Polsce. Akademia Ekonomiczna w Katowicach. . .
  4. MałgorzataM. Rutkiewicz-Hanczewska MałgorzataM., Określenia dni tygodnia w nazwach miejscowych Polski: historia, pochodzenie, zmiany, „Język Polski”, 99 (4), 2020, s. 16–29, DOI10.31286/jp.99.4.2, ISSN 0021-6941  .
  5. System bankowy w Polsce w latach dziewięćdziesiątych, NBP, grudzień 2001 .
  6. Art. 227 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483).
  7. Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz.U. z 1997 r. nr 140, poz. 938)
  8. PiotrP. Stanisławiszyn PiotrP., POWOŁANIE I ODWOŁANIE PREZESA NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO W KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ I USTAWIE O NARODOWYM BANKU POLSKIM, „Ekonomia i Prawo”, 7 (1), 2011, DOI10.12775/eip.2011.009, ISSN 1898-2255  .
  9. Druk nr 1246. Sprawozdanie z działalności Narodowego Banku Polskiego w 2020 roku. sejm.gov.pl, 28 maja 2021. s. 97. .
  10. Narodowy Bank Polski - Internetowy Serwis Informacyjny. www.nbp.pl. .
  11. Rezygnacja prezes NBP w złym momencie , Parkiet   (pol.).
  12. Odszedł pierwszy prezes NBP po 1989 r. , Rzeczpospolita   (pol.).
  13. Narodowy Bank Polski – Zarząd Narodowego Banku Polskiego. www.nbp.pl. .
  14. Prezydent wręczył akty powołania członkom zarządu NBP. prezydent.pl. .
  15. Sprawozdanie z działalności Narodowego Banku Polskiego w 2019 roku. Druk nr 394. sejm.gov.pl, 28 maja 2020. s. 8. .
  16. Najbardziej inspirująca moneta na świecie. Portal Taxfin, 2011-02-08. .
  17. Polska moneta wygrała prestiżowy konkurs , Onet.pl, 7 grudnia 2012  .
  18. Polska moneta zachwyciła świat. Co upamiętnia?. www.tvp.info. .
  19. Horyzonty Bankowości 2016. Związek Banków Polskich, 20 czerwca 2016. .
  20. Moneta NBP nagrodzona w konkursie „Moneta Roku 2017”. wgospodarce.pl, 26 września 2017. .
  21. Sukces NBP i PWPW. Polski banknot z prestiżową nagrodą. Biznes Wprost, 2017-05-16. .
  22. Moneta NBP z wizerunkiem Mikołaja Kopernika nagrodzona w konkursie „Moneta Roku 2018”. biznes.interia.pl, 15 listopada 2018. .
  23. NBP nagrodzony za wspieranie przedsiębiorców. wgospodarce.pl. .
  24. Glapiński na czele rankingu najbardziej wpływowych osób w gospodarce. wgospodarce.pl, 30 listopada 2021. .
  25. Moneta NBP Szóstak Jana Sobieskiego nagrodzona w konkursie. biznes.interia.pl, 20 stycznia 2021. .
  26. Prezes NBP prof. Adam Glapiński laureatem nagrody Byki i Niedźwiedzie. bank.pl, 24 marca 2021. .
  27. NBP uhonorowany prestiżową nagrodą Dźwigacze Kultury. radiokrakow.pl, 13 maja 2021. .
  28. NBP z nagrodą za najlepiej zarządzany bank centralny w Europie. dorzeczy.pl, 30 kwietnia 2021. .
  29. Nagroda Specjalna dla Prezesa NBP. wgospodarce.pl, 3 września 2021. .
  30. Polski Kompas 2021. gb.pl, 13 października 2021. .
  31. Adam Glapiński laureatem specjalnej Nagrody Gospodarczej Prezydenta RP. tvp.info, 4 listopada 2021. .
  32. NBP: banknot z Lechem Kaczyńskim najlepszym banknotem kolekcjonerskim roku 2021. bankier.pl, 15 czerwca 2022. .
  33. NBP zdobywcą prestiżowej, międzynarodowej nagrody. regiony.tvp.pl, 24 października 2022. .
  34. Glapiński "Gigantem Polska Press" za "wybitne zarządzanie bankiem centralnym". bankier.pl, 12 grudnia 2022. .
  35. Nagrody Strażnik Pamięci 2022 przyznane , Do Rzeczy, 7 listopada 2022   (pol.).
  36. Redakcja, NBP: banknot “Mikołaj Kopernik” z prestiżową nagrodą - Polskie Radio 1030 Chicago , 23 marca 2024   (ang.).
  37. Currency manager: National Bank of Poland – National Bank of Ukraine - Central Banking , www.centralbanking.com, 22 marca 2023   (ang.).
  38. Prof. Glapiński laureatem nagrody TV Republika. „Mamy szansę dołączyć do najzamożniejszych społeczeństw” | Niezalezna.pl , niezalezna.pl  .
  39. NBP uhonorowany prestiżowym wyróżnieniem Narodowego Banku Ukrainy , wnp.pl   (pol.).

Linki zewnętrzne

Prezesi Narodowego Banku Polskiego

NBP

Lista banków działających w Polsce

Bank centralny: Narodowy Bank Polski

Banki w formie spółki akcyjnej
Banki państwowe
Banki hipoteczne
Banki w upadłości
Banki w likwidacji
Zrzeszenia banków spółdzielczych
Polskatematy i zagadnienia
Historia
Geografia
Prawo i ustrój polityczny
Demografia,
bezpieczeństwo
i życie społeczne
Kultura
Gospodarka
Kontrola autorytatywna (bank centralny):Encyklopedie internetowe: