Alaska

AlaskaState of Alaska
stan
49. stan od 3 stycznia 1959
Ilustracja
Krajobraz doliny Eagle River w Anchorage
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Hymn: Alaska’s Flag
(Flaga Alaski)
Dewiza: (ang.) North to the Future (Północ do przyszłości)
Państwo

 Stany Zjednoczone

Stolica

Juneau

Data powstania

3 stycznia 1959

Kod ISO 3166-2

US-AK

Gubernator

Mike Dunleavy (R)

Powierzchnia

1 723 337 km²

Populacja (2017)
• liczba ludności


739 795

• gęstość

0,42 os./km²

Kod pocztowy

99xxx

Strefa czasowa

UTC-09:00
UTC-08:00

Języki urzędowe

angielski,
inupiak, yupik syberyjski, yupik alaski, alutiik, aleucki, dena’ina, xinag, holikachuk, koyukon, kuskokwim górny, kuchin (gwich’in), dolnotananaski, górnotananaski, tanacross, ahtna, hän, eyak, tlingit, haida, tsimshian

Szczegółowy podział administracyjny
Liczba okręgów

19

Liczba przedstawicieli w parlamencie
Liczba senatorów

2

Liczba członków Izby Reprezentantów

1

Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Położenie na mapie
Strona internetowa
Alaska
Pieczęć Alaski

Ten artykuł jest częścią serii:
Polityka stanu
Alaska

Alaska (wymowa:/əˈlæskə/wymowa:/əˈlæskə/) – stan Stanów Zjednoczonych w północno-zachodniej części Ameryki Północnej, będący eksklawą Stanów Zjednoczonych. Graniczy od wschodu z Kanadą, a od zachodu, przez Cieśninę Beringa, z Rosją. Dominują góry, z najwyższym punktem Ameryki Północnej, którym jest szczyt Denali (McKinley, 6194 m n.p.m.), oraz wyżyny i liczne stożki wulkaniczne. Do terytorium należą też Aleuty. Alaska ma największą powierzchnię wśród stanów Stanów Zjednoczonych oraz najmniejszą gęstość zaludnienia. W odróżnieniu od większości stanów Alaska nie dzieli się na hrabstwa, lecz okręgi (borough), przy czym znaczna część stanu stanowi terytorium niezorganizowane.

Geografia

Powierzchnia stanu jest górzysta. Na południu znajdują się góry Alaska z najwyższym szczytem Ameryki Północnej – Denali (w latach 1896–2015: Mount McKinley, 6190 m), Góry Świętego Eliasza (Góra Świętego Eliasza, 5489 m), Góry Wrangla (Mount Bona, 5044 m), na północy Góry Brooksa (Michelson, 2816 m). W środkowej części stanu płaskowyż jest rozcięty dolinami rzek, natomiast wzdłuż wybrzeża występują niziny. Linia brzegowa jest bardzo dobrze rozwinięta; składają się na nią liczne półwyspy (Alaska, Kenai) i przybrzeżne wyspy (Aleuty, Archipelag Aleksandra, Kodiak, Nunivak, Wyspa Świętego Wawrzyńca, Wyspy Pribyłowa). Obszar ten jest aktywny sejsmicznie, a wiele szczytów gór to czynne (m.in. Pavlof, Iliamna) i wygasłe wulkany.

Klimat

W części południowej klimat jest umiarkowany chłodny, a na dalekiej północy subpolarny. Zakres zmian temperatury powietrza w ciągu roku: od −51 °C w zimie do 32 °C w lecie. Zima trwa 9 miesięcy i jest bardzo mroźna, a w czasie jej trwania wieją silne wiatry, osiągające prędkość 100 km/h oraz powstają burze śnieżne charakterystyczne dla strefy tundry.

Główne rzeki

Roślinność

W głębi lądu tajga i tundra, w zasięgu oddziaływania Prądu Alaskańskiego iglaste lasy deszczowe strefy umiarkowanej z topolami, olchami i wierzbami.

Ważniejsze szczyty

20 szczytów i wierzchołków położonych powyżej 4400 m n.p.m.:

Miasta

Na terenie stanu Alaska znajduje się 149 miast (city), w tym 1 o liczbie ludności przekraczającej 100 000, 3 powyżej 10 000 mieszkańców, a 26 powyżej 1000 mieszkańców (2022 r.).

Lista miast zamieszkanych przez 500 lub więcej osób (2022 r.):

Historia

Sprzedaż Alaski

W drugiej połowie XIX w. należące do Rosji tereny Alaski zostały odsprzedane Stanom Zjednoczonym. Traktat został podpisany po długich negocjacjach w nocy 29/30 marca 1867. Transakcję wartą 7,2 mln dolarów w imieniu Rosji zawarł baron Edward de Stoeckl, a w imieniu Stanów Zjednoczonych William Seward, który wcześniej zabiegał o zakup tych terenów. Traktat został ratyfikowany przez Senat Stanów Zjednoczonych 9 kwietnia 1867, Izba Reprezentantów 14 lipca 1868 uchwaliła wyasygnowanie pieniędzy.

W 2023 roku prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin wydał rozporządzenie o wyasygnowaniu środków na poszukiwanie i ochronę prawną zagranicznych nieruchomości, które należały do Rosji w okresach carskim i radzieckim, co dotyczy również Alaski. Amerykański rzecznik Departamentu Stanu Vedant Patel wydał w związku z tym oświadczenie, że przekazanie Alaski Federacji Rosyjskiej nie jest możliwe.

Kalendarium

System polityczny

Władzę ustawodawczą na szczeblu stanowym sprawuje dwuizbowa Legislatura Alaski, złożona z Izby Reprezentantów i Senatu. Na czele władzy wykonawczej stoi gubernator, wybierany w wyborach bezpośrednich na czteroletnią kadencję.

Podział administracyjny

Podział administracyjny stanu Alaska

Alaska jest jedynym amerykańskim stanem, który dzieli się na 19 okręgów (ang. borough). Pozostałe 48 stanów dzieli się na hrabstwa (jedynie Luizjana dzieli się na parafie). Występują dwa rodzaje jednostek terytorialnych:

Obecnie zostało utworzonych 18 okręgów oraz 1 okręg typu niezorganizowanego. Okręg niezorganizowany dodatkowo został podzielony przez United States Census Bureau na 11 tzw. obszarów spisu powszechnego (ang. census area) w celu łatwiejszego przeprowadzenia badań statystycznych. Największe okręgi są większe od niektórych poszczególnych stanów Stanów Zjednoczonych.

Siedmiu okręgom nadano status skonsolidowanych miast-okręgów (ang. consolidated city-borough): Anchorage, Haines, Juneau, Sitka, Skagway, Wrangell i Yakutat.

Dla stanu Alaska kod Federal Information Processing Standard to 02.

Demografia

Spis ludności z roku 2010 wykazał, że stan Alaska liczył 710 231 mieszkańców – wzrost o 83 299 (13,3%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowiły 7,3% populacji, 25% mieszkańców nie ukończyło osiemnastego roku, a 11,2% to osoby mające 65 i więcej lat. 47,7% stanowiły kobiety.

Rasy i pochodzenie

Według danych z 2017 roku, 65,3% mieszkańców stanowili Biali (61,5% nie licząc Latynosów), 14,2% to rdzenna ludność Alaski, 8,5% zdeklarowało rasę mieszaną, 6,2% to Azjaci, 3,2% to czarnoskórzy lub Afroamerykanie, 1,2% to Hawajczycy i pochodzący z innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowili 6,8%.

Największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (16,5%), irlandzkiego (9,2%) i angielskiego (7,6%). Istnieją także duże grupy osób pochodzenia: „amerykańskiego” (33,3 tys.), francuskiego (27,7 tys.), meksykańskiego (27,3 tys.), filipińskiego (25,9 tys.), norweskiego (24,7 tys.), włoskiego (22 tys.), szkockiego (17,8 tys.), polskiego (17 tys.), nieokreślonego europejskiego (15,2 tys.), szwedzkiego (14,9 tys.) i szkocko-irlandzkiego (9,7 tys.).

Język

Najpowszechniej używanymi językami są:

Religia

Dane za 2014:

Gospodarka

Na Alasce eksploatuje się ropę naftową (jedne z największych złóż na świecie), gaz ziemny, złoto, platynę, rudy miedzi, cyny, niklu, uranu. Przemysł składa się głównie z zakładów petrochemicznych, drzewnych i papierniczych. Bardzo dobrze rozwinięta jest hodowla reniferów, lisów, a także leśnictwo, myślistwo i rybołówstwo (połów łososi i śledzi).

Transport

Transport głównie na południu stanu: samochodowy (fragment Drogi PanamerykańskiejAlaska Highway), kolejowy, lotniczy. Główne porty morskie: Valdez, Seward, Sitka. Są także wojskowe bazy lotnicze oraz liczne rurociągi.

Kuchnia

Typowa kuchnia Alaski opiera się o dania z owoców morza (krab królewski, krewetki, langusty) i ryb, jak np. łosoś. Spożywa się także mięso łosi, reniferów, fok, morsów oraz ptaków. Przeciętny mieszkaniec Alaski zjada około 0,5 kg mięsa dziennie. Ze względu na warunki klimatyczne na Alasce dalej wykorzystuje się naturalne sposoby konserwowania żywności, takie jak suszenie czy fermentacja. Przekąskami są suszone ryby lub płatki suszonego mięsa np. reniferów. Wśród owoców i warzyw najbardziej popularne są jagody oraz borówki, wykorzystywane w sosach i deserach. Spożywa się także wodorosty i korzenie roślin.

Edukacja

Symbole

Zobacz też

Przypisy

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates. U.S. Census Bureau. . (ang.).
  2. QuickFacts: Alaska , U.S. Census Bureau   (ang.).
  3. Bill History/Action for 28th Legislature, The Alaska State Legislature , 4 lutego 2017   (ang.).
  4. Na podstawie informacji portalu Peakbagger (ang.).
  5. a b c City and Town Population Totals: 2020-2022. U.S. Census Bureau. . (ang.).
  6. Jak handlowano Alaską. Ze Świata. . .
  7. Rzecznik Departamentu Stanu USA: Putin nie dostanie Alaski , www.rmf24.pl   (pol.).
  8. BartłomiejB. Kozłowski BartłomiejB., Kupno Alaski przez Stany Zjednoczone , polska.pl, 2006  .
  9. Alaska. NACO. . (ang.).
  10. Alaska. U.S. Census Bureau. . (ang.).
  11. QuickFacts: Alaska; UNITED STATES , U.S. Census Bureau   (ang.).
  12. ACS DEMOGRAPHIC AND HOUSING ESTIMATES; 2013–2017 American Community Survey 5-Year Estimates , U.S. Census Bureau   (ang.).
  13. PEOPLE REPORTING ANCESTRY; 2015 American Community Survey 1-Year Estimates , U.S. Census Bureau   (ang.).
  14. HISPANIC OR LATINO ORIGIN BY SPECIFIC ORIGIN; 2014 American Community Survey 1-Year Estimates , U.S. Census Bureau   (ang.).
  15. Modern Language Association. Podane są wszystkie języki używane przez więcej niż 0,5%.
  16. Religious Landscape Study, „Pew Research Center’s Religion & Public Life Project”, 11 maja 2015   (ang.).
  17. a b Alaska – Religious Traditions, 2010 , thearda.com  .
  18. Ameryka Północna: Kuchnia Alaski. 2013. .

Linki zewnętrzne

Podział administracyjny Stanów Zjednoczonych
Stany
Dystrykt federalny
Terytoria zależne

Flaga Stanów Zjednoczonych

Podział administracyjny stanu Alaska
Okręgi
Okręg niezorganizowany

Kontrola autorytatywna (stan USA):Encyklopedia internetowa: